در پی چالش طولانی شدن دوره دکتری وزارت علوم طرح تعیین استاد راهنما از ترم اول را تدوین کرده که با واکنش‌های متفاوتی از سوی دانشجویان و کارشناسان همراه شده است.

تعیین استاد راهنما از ترم اول؛ راهکاری برای کاهش طول دوره دکتری و مدیریت سنوات

به گزارش خبرگزاری فارس، دکتری‌های طولانی و تأخیر در مسیر پژوهش، وزارت علوم را به سمت اصلاح فرآیندهای تحصیلات تکمیلی سوق داده است؛ راهکاری که حالا با پیشنهاد تعیین استاد راهنما از ابتدای تحصیل دنبال می‌شود.

طولانی شدن دوره تحصیل در مقطع دکتری طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های جدی نظام آموزش عالی تبدیل شده است؛ چالشی که علاوه بر افزایش هزینه‌های تحصیل و پژوهش، ورود دانش‌آموختگان به بازار کار و عرصه‌های علمی را نیز با تأخیر مواجه می‌کند. در همین راستا، وزارت علوم در تلاش است با اصلاح برخی فرآیندهای آموزشی، مدت زمان تحصیل دانشجویان این مقطع را کاهش دهد.

در همین زمینه، نسیم نهاوندی رئیس مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت وزارت علوم یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش طول دوره دکتری را تعیین استاد راهنما از ابتدای تحصیل عنوان کرد.

وی با بیان اینکه آغاز هدایت پژوهشی از همان ترم نخست می‌تواند روند تحصیل را هدفمندتر کند، گفت: اگر دانشجو از ابتدای ورود به دوره دکتری زیر نظر استاد راهنما قرار گیرد، فرآیند انتخاب موضوع، تدوین پروپوزال و آغاز فعالیت‌های پژوهشی با سرعت بیشتری انجام می‌شود و از اتلاف زمان در ماه‌های ابتدایی دوره جلوگیری خواهد شد.

رئیس مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت وزارت علوم همچنین با اشاره به اینکه مدیریت سنوات تحصیلی یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی عملکرد دانشگاه‌هاست، افزود: دانشگاه‌هایی که میانگین مدت تحصیل دانشجویان آن‌ها از میانگین کشوری بیشتر باشد، مورد بررسی قرار می‌گیرند تا با شناسایی عوامل تأخیر، راهکارهای لازم برای کاهش مدت تحصیل ارائه شود.

وی ادامه داد: وزارت علوم در مسیر استقرار نظام ارزیابی مبتنی بر شاخص‌های عملکرد و اعتبارسنجی دانشگاه‌ها حرکت می‌کند تا در کنار ارتقای کیفیت آموزش، بهره‌وری نظام آموزش عالی نیز افزایش یابد.

نگاه دانشجویان به طرح جدید؛ دغدغه کیفیت در کنار سرعت آموزش

در همین رابطه، سعید لطیف، دانشجوی دکتری مهندسی برق، تعیین استاد راهنما از ابتدای تحصیل را اقدامی مؤثر دانست و گفت: بخش قابل توجهی از زمان دوره دکتری صرف انتخاب استاد راهنما، هماهنگی برای تعیین موضوع پژوهش و طی کردن مراحل اداری تصویب پروپوزال می‌شود. اگر این فرآیند از همان ترم نخست آغاز شود، دانشجو زودتر وارد مسیر اصلی پژوهش خواهد شد.

وی افزود: در بسیاری از موارد، دانشجویان پس از پایان بخش قابل توجهی از واحدهای آموزشی تازه به دنبال انتخاب استاد راهنما می‌روند و همین موضوع چندین ماه از زمان دوره را به خود اختصاص می‌دهد. ارتباط مستمر با استاد راهنما از ابتدای تحصیل می‌تواند برنامه پژوهشی دانشجو را هدفمندتر کرده و روند انجام رساله را تسریع کند.

در مقابل، حسن کیایی، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، با تأکید بر اینکه اصل این پیشنهاد می‌تواند به کاهش سنوات تحصیلی کمک کند، گفت: موفقیت این طرح به نحوه اجرای آن بستگی دارد. لازم است ظرفیت اعضای هیئت علمی، تخصص استادان و علاقه‌مندی پژوهشی دانشجویان نیز در انتخاب استاد راهنما مورد توجه قرار گیرد تا کیفیت آموزش فدای سرعت نشود.

وی ادامه داد: بسیاری از دانشجویان در ماه‌های ابتدایی ورود به دانشگاه هنوز شناخت کاملی از گرایش‌های تخصصی خود ندارند؛ بنابراین در کنار تعیین استاد راهنما از ابتدای تحصیل، باید امکان تغییر استاد یا اصلاح مسیر پژوهش در مراحل اولیه نیز پیش‌بینی شود تا دانشجو بتواند با آگاهی بیشتر مسیر علمی خود را انتخاب کند.

کاهش سنوات؛ نیازمند اصلاح فراتر از یک آیین‌نامه

کارشناسان آموزش عالی نیز معتقدند کاهش مدت تحصیل در مقطع دکتری تنها به تعیین زودهنگام استاد راهنما محدود نمی‌شود و اصلاح فرآیند تصویب پروپوزال، کاهش بروکراسی اداری، تقویت حمایت‌های پژوهشی، توسعه امکانات آزمایشگاهی و تعامل مستمر میان استاد و دانشجو نیز از جمله عواملی است که می‌تواند در کاهش سنوات تحصیلی و ارتقای کیفیت پژوهش‌های دانشگاهی نقش مؤثری ایفا کند.

به نظر می‌رسد پیشنهاد وزارت علوم برای تعیین استاد راهنما از ابتدای تحصیل، در صورت فراهم شدن زیرساخت‌های لازم و همراهی دانشگاه‌ها، بتواند بخشی از مشکل طولانی شدن دوره دکتری را برطرف کند؛ موضوعی که اجرای آن در دانشگاه‌ها، میزان اثرگذاری این سیاست بر کاهش سنوات و افزایش کیفیت پژوهش را مشخص خواهد کرد.